انسان از همان دوران غار نشینی از پوست حیوانات برای پوشش بدن خود استفاده می کرد. این کار انسان ، از غزیزه او سرچشمه مي گيرد. اما با گذشت زمان به ایجاد تنوع در لباس هایش علاقه پيدا كرد و دوخت و دوز از همان زمان متولد شد. پارچه مورد استفاده برای دوخت لباس همان پوست حیوانات بود. سوزن مورد استفاده برای دوخت ، معمولا دندان و استخوان و شاخ حیوانات بوده است.

با گذشت زمان انسان یاد گرفت از گیاهان موجود در طبیعت نخ تولید کند. بعد از آن صنعت  نساجی و بافت پارچه شروع به کار کرد. کم کم انسان یاد گرفت كه چگونه پارچه برای دوخت لباس را تهیه کند. مدتها دوخت لباس به این شکل بود که پارچه را بر روی بدن فرد قرار می دادند و لباس را بر روی بدن فرد می دوختند. به این صورت لباس را به اندازه فرد در مي آوردند. برخی نیز به صورت  تجربی پارچه را برش می دادند و لباس مورد نظر را می دوختند که نیاز به پرو داشت.

در ادامه به این موضوعات اشاره خواهیم کرد :

1 – تاریخچه خیاطی در جهان

2 – تاریخچه خیاطی در ایران

3 – هنر دوخت و دوز از کجا شروع شد ؟

4 – بررسی انقلاب صنعتی در تاریخچه خیاطی در جهان

5 –  وضعیت امروزی دنیای دوخت و دوز

6 – جمع بندی

پیشینه ی خیاطی در جهان

قبل از اینکه به سراغ تاریخچه خیاطی در جهان برویم ، باید بیان داریم که ما خیاطی را به شکل امروزی می شناسیم، اما اگر آن را با اصول اولیه اش در نظر بگیریم، خیاطی را می توان هنر وصل كردن یا چسباندن اشیاء با استفاده از کوک هایی که با سوزن و نخ انجام می شود. همانطور که گفته شد خیاطی یکی از قدیمی ترین هنرهای نساجی است و از زمان غارنشيني شروع شده است. قبل از اینکه ریسندگی یا بافندگی پیشرفته ‌تر شود ، باستان ‌شناسان معتقدند که اجداد عصر حجر ما در سراسر آسیا و اروپا لباس‌های پوستی را با استفاده از سوزن‌های استخوانی ، شاخ و عاج و … می‌دوختند.

باعث تعجب است که برای هزاران سال ، خیاطی همیشه با دست انجام می شد تا اینکه در تاریخچه خیاطی در جهان ، چرخ خیاطی در قرن نوزدهم اختراع شد. لذا پیشرفت تکنولوژی منجر به تولید انبوه و صادرات لباس هاي دوخته شده شد. خیاطی با دست هنوز هم امروزه در سراسر جهان انجام می شود و به عنوان خیاطی با کیفیت بالا و تهیه لباس سفارشی معروف است.

پیشینه ی خیاطی در ایران

مظفر الدین شاه اولین چرخ خیاطی را همراه با یک خیاط قفقازی ، به عنوان سوغات از فرنگستان به تهران آورد. مظفر الدین شاه این خیاط را آورد تا لباس درباریان را به وسیله چرخ خیاطی بدوزد. در آن زمان ، مردم با تصور این که چرخ خیاطی ، پارچه را می‌جود و دوام آن را کم می‌کند ، استقبال چندانی از این اختراع نکردند؛ اما سهولت، سرعت و کیفیت کار خیاطی باعث شد چرخ خیاطی جای خود را در زندگی ایرانی باز کند تا آنجا که به یکی از وسایل منزل و اقلام جهیزیه دختران دم بخت تبدیل شد.

در این دوران ، افراد بسیاری به هنر خیاطی روی آوردند که به 3 شکل متفاوت کار می‌کردند :

دوزندگانی که مغازه داشتند و به شکل رسمی کار می‌کردند. آن‌ها لباس‌ها را بر اساس الگو می‌دوختند و مشتریانشان ، اغلب تجار و افراد اشرافی بودند.

خیاط‌های بازاری که محل کار آن‌ها در بازار بود. قیمت لباس‌های خیاط‌های بازاری نسبت به لباس‌های دیگر ، ارزان‌تر بود. آن‌ها لباس‌ها در اختیار عموم مردم می‌گذاشتند و هر شخصی با توجه به بودجه خود، لباس‌های مناسب خود و خانواده‌اش را می‌خرید.

زنان خانه داری که خیاطی بلد بودند، برای خانواده خود، لباس می‌دوختند. اگر فرصت می‌کردند برای همسایه‌ها و افراد کوچه و باز هم لباس می‌دوختند. البته گفتنی است که با توجه به زمانی که خیاطی نیاز داشت، دستمزد آن زمان خیاطی اندک بود.

 هنر دوخت و دوز از کجا شروع شد ؟

با مطالعه تاریخچه خیاطی در جهان متوجه می شوید که خیاطی میلیون ها سال است که در فرهنگ ها و جوامع یک امر ضروري بوده است. در زمان قدیم دوختن پوست حیوانات برای لباس ، گرما و سرپناه بسیار رایج بوده است. با بررسی قبایل و کشور های جهان ، می توان دید که خیاطی با بافت برگ گیاهان در آفریقا ترکیب شد تا سبدهایی کاربردی تولید گردد. از نوارهای نازک برگ خرما به عنوان نخ برای دوختن ، نوارهای پهن تر جهت ساختن کلاف در اروپا استفاده می شد. همچنین در آمریکا نیز از پشم برای تهیه نخ استفاده می شد. در تاریخچه خیاطی در جهان ، بافت پارچه از الیاف طبیعی در حدود 4000 سال قبل از میلاد آغاز شد. حتی قبل از آن ، در دوران نوسنگی نیز دوخت و تهیه پارچه رایج بود.

بررسی انقلاب صنعتی در پیشینه دوخت و دوز در جهان

در بررسی تاریخچه خیاطی در جهان وقتی به انقلاب صنعتی می رسیم ، با ماشین آلات سنگین ، دوخت و تولید روبرو می شویم. انقلاب صنعتی تولید منسوجات را از خانگی به صنعتی تغییر داد. اولین چرخ خیاطی در سال 1790 توسط توماس سنت ساخته شد. اما در اوایل دهه 1840، چرخ خیاطی های اولیه دیگری ظاهر شدند و در دهه 1850، آیزاک سینگر اولین چرخ خیاطی را ساخت که نه تنها از بهره وری یک خیاط فراتر رفت ، بلکه می توانست در منزل نیز استفاده شود.

وضعیت امروزی دنیای دوخت و دوز

در قرن بیستم، چرخ خیاطی برای طبقه کارگر مقرون به صرفه تر شد. بنابراین تقاضا برای خريد چرخ خياطي و استفاده از الگوهای خیاطی افزایش یافت. یک خیاط و سازنده آمریکایی به نام Ebenezer Butterick الگوهای کاغذی ایجاد کرد که می‌توانست به کمک آنها هرگونه لباسی را طراحي كند. این موارد در مدت زمان اندک به شدت مورد توجه قرار گرفتند. حتی چند شرکت نیز به صورت 100 درصد تمرکز خود را بر تولید این الگوها قرار دادند. به صورت کلی باید در نظر داشته باشید که تاریخچه خیاطی در جهان در طول این سال ها شاهد فراز و نشیب های بسیاری شد. اما آنچه مهم است که در تمام این سال ها هنر خیاطی همواره سیر صعودی داشته است و مواردی چون جنگ نیز نتوانست جلوی پیشرفت آن را بگیرد. به همین دلیل امروزه شاهد آن هستیم که خیاط ها دارای درآمد و موقعیت شغلی خوبی هستند.

جمع بندی

بررسی تاریخچه خیاطی در جهان نشان می دهد که تمدن انسان از همان ابتدا به فکر لباس و پوشاندن بدن خود بوده است. از همین رو هنر خیاطی با ابتدایی ترین روش ها وجود داشته است. اما این مورد به صورت مداوم پیشرفت نمود. به نحوی که پس از سالها ، امروزه شاهد آن هستیم که آموزش خیاطی حرف اول را در جهان می زنند و علاقه مندان زیادی را به سمت خود جلب مي كند.11